(PLVN) - Việt Nam đang nỗ lực trong bảo vệ quyền SHTT khi đồng thời triển khai Luật SHTT sửa đổi và phát động cao điểm toàn quốc chống vi phạm bản quyền, khẳng định quyết tâm xây dựng môi trường số minh bạch, an toàn và tôn trọng sáng tạo.
Đây không chỉ là chiến dịch cao điểm nhằm xử lý các hành vi vi phạm, mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia: Từ bảo vệ quyền sáng tạo sang bảo vệ nền kinh tế sáng tạo, từ quản lý đơn thuần sang kiến tạo môi trường phát triển minh bạch, bền vững cho tương lai.
Làn sóng “rút lui” của các website lậu
Trong những ngày đầu tháng 5/2026, không gian mạng Việt Nam chứng kiến một cuộc “rút lui” quy mô lớn chưa từng có của hàng loạt website và nền tảng số vi phạm bản quyền. Những địa chỉ từng thu hút hàng trăm nghìn đến hàng triệu lượt truy cập mỗi tháng như: Phim4k, Thìa Phim, Cò TV, Mon Fansub, Doraemon Fansub Việt Nam đồng loạt thông báo ngừng hoạt động. Nhiều trang để lại lời nhắn khẳng định việc đóng cửa nhằm tuân thủ pháp luật Việt Nam, thể hiện sự thay đổi rõ rệt trong môi trường thực thi quyền SHTT trên không gian số.
Không chỉ lĩnh vực phim ảnh, hàng loạt website chuyên chia sẻ game bẻ khóa (crack), game Việt hóa trái phép cũng đồng loạt “biến mất”. Các địa chỉ từng thu hút đông đảo người chơi như khi***.com, dao*****.net hay top*****.net đều bị vô hiệu hóa hoặc hiển thị thông báo ngừng cung cấp dịch vụ. Đây vốn là những kho dữ liệu chứa hàng nghìn tựa game AAA từ các studio lớn trên thế giới, mỗi bản quyền có giá trị từ 60 đến 80 USD, nhưng bị phát tán trái phép dưới hình thức miễn phí hoặc thu phí duy trì bất chính.
Đáng chú ý, làn sóng dừng hoạt động còn lan sang các cộng đồng fansub vốn có lượng người theo dõi đông đảo, chuyên dịch và chia sẻ các bộ phim hoạt hình nổi tiếng như: Doraemon, Conan hay Shin - Cậu bé bút chì. Mon Fansub, đơn vị vận hành nền tảng DoraWatch, cùng Doraemon Fansub Việt Nam đều tuyên bố chấm dứt toàn bộ hoạt động.
Trong thông báo chính thức, Doraemon Fansub Việt Nam cho biết sau khi rà soát kỹ lưỡng các quy định pháp luật hiện hành về quyền SHTT và quản lý nội dung số, mô hình hoạt động hiện tại không còn phù hợp với các tiêu chuẩn pháp lý mới. Với tinh thần thượng tôn pháp luật và trách nhiệm đối với bản quyền, đơn vị quyết định dừng toàn bộ hoạt động chia sẻ phim, gỡ bỏ cơ sở dữ liệu, máy chủ lưu trữ trong vòng 48 giờ, đồng thời hủy bỏ toàn bộ dự án dịch thuật và biên tập.
Nhiều người dùng bày tỏ tiếc nuối, song phần lớn ủng hộ quyết định này, cho rằng đây là bước đi cần thiết nhằm xây dựng môi trường internet lành mạnh hơn, tôn trọng giá trị sáng tạo và quyền lợi chính đáng của các tác giả, nhà sản xuất.
Trong khi đó, một số nền tảng phát sóng bóng đá và phim lậu khác vẫn tiếp tục hoạt động, cho thấy cuộc chiến chống xâm phạm bản quyền số vẫn còn nhiều thách thức. Tuy nhiên, việc hàng loạt website lớn chủ động đóng cửa ngay sau Công điện số 38/CĐ-TTg cho thấy tác động mạnh mẽ từ các chính sách siết chặt thực thi quyền SHTT mà Chính phủ đang triển khai.
Làn sóng “rút lui” của các website lậu lần này không chỉ phản ánh áp lực pháp lý gia tăng mà còn đánh dấu bước chuyển rõ nét trong công tác bảo vệ bản quyền trên môi trường số tại Việt Nam, từ xử lý đơn lẻ sang tiếp cận toàn diện, quyết liệt và đồng bộ hơn.
Nếu trước đây, vấn đề vi phạm bản quyền số chủ yếu được xử lý theo từng vụ việc đơn lẻ, mang tính hành chính hoặc kỹ thuật như chặn tên miền, thì nay Chính phủ đã xác định bảo vệ SHTT là một trụ cột quan trọng gắn với an ninh kinh tế, môi trường đầu tư, phát triển công nghiệp sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh kinh tế số.
Điều nguy hiểm hơn là các nền tảng này không chỉ gây tổn hại tới chủ sở hữu bản quyền mà còn tiềm ẩn rủi ro lớn về an ninh mạng. Các chuyên gia cảnh báo rằng, phần lớn website lậu đều là môi trường thuận lợi để phát tán mã độc, lừa đảo trực tuyến, đánh cắp dữ liệu cá nhân hoặc dẫn dụ người dùng vào các đường link giả mạo ngân hàng, cá cược bất hợp pháp. Người dùng tưởng chừng được tiếp cận nội dung miễn phí nhưng thực tế có thể phải trả giá bằng thông tin tài chính, dữ liệu cá nhân hoặc nguy cơ bị tấn công mạng.
Không chỉ gây hại cho người dùng, vi phạm SHTT trực tuyến còn tạo ra tổn thất kinh tế rất lớn. Báo cáo của Media Partners Asia từng cho thấy Việt Nam thất thoát khoảng 348 triệu USD trong năm 2022 do tình trạng vi phạm bản quyền nội dung số và nếu không có biện pháp kiểm soát hiệu quả, con số này có thể tăng lên 456 triệu USD vào năm 2027. Những thiệt hại này không chỉ dừng ở doanh thu bị mất của ngành điện ảnh, âm nhạc, truyền hình hay game mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường đầu tư, làm giảm động lực sáng tạo và khiến nhiều doanh nghiệp quốc tế dè dặt hơn khi đưa sản phẩm bản quyền vào thị trường Việt Nam.
Việt Nam bước vào giai đoạn siết chặt bản quyền toàn diện
Theo ông Ngô Minh Hiếu - Giám đốc Dự án Chống lừa đảo, các website vi phạm bản quyền hiện nay không còn hoạt động đơn lẻ mà vận hành như những mạng lưới tội phạm công nghệ cao thu nhỏ, với cấu trúc ngày càng tinh vi và chuyên nghiệp. Các hệ thống này sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài, kết hợp proxy, CDN, liên tục thay đổi tên miền, địa chỉ IP, thậm chí có khả năng tái thiết lập nhanh chóng sau khi bị chặn. Chính vì vậy, nếu chỉ xử lý ở cấp độ kỹ thuật hoặc ngăn chặn từng website riêng lẻ sẽ không đủ sức răn đe. Muốn triệt phá tận gốc phải đồng thời truy vết toàn bộ hệ thống vận hành phía sau, bao gồm dòng tiền quảng cáo, phương thức thanh toán và các nhóm quản trị đứng sau các nền tảng vi phạm.
Trong gần một tháng triển khai cao điểm từ ngày 7 đến 30/5/2026, toàn bộ hệ thống quản lý từ Trung ương tới địa phương được huy động đồng bộ với tinh thần “không vùng cấm, không ngoại lệ”. Đây được xem là chiến dịch quy mô lớn nhất từ trước tới nay trong lĩnh vực bảo vệ quyền SHTT, quy tụ sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Công an, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương, Bộ Thông tin và Truyền thông cùng lực lượng quản lý thị trường, hải quan, tư pháp và chính quyền các địa phương.
Điểm đặc biệt của chiến dịch lần này là Chính phủ không còn chỉ dừng ở các biện pháp xử phạt hành chính hoặc ngăn chặn kỹ thuật như chặn tên miền, gỡ bỏ nội dung. Thay vào đó, chỉ đạo tập trung vào điều tra chuyên sâu, truy vết dòng tiền, khởi tố và xét xử nghiêm minh các tổ chức, cá nhân vi phạm có hệ thống, xuyên biên giới, thu lợi bất chính lớn. Điều này cho thấy Việt Nam đang chuyển mạnh từ phương thức xử lý phân tán sang mô hình quản trị chủ động, toàn diện và có tính răn đe cao hơn.
Chính vì vậy, sự kết hợp giữa hoàn thiện thể chế pháp lý và tăng cường thực thi mạnh mẽ trong năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật SHTT có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, cùng với đợt cao điểm thực thi theo Công điện số 38/CĐ-TTg, cho thấy Việt Nam đang xây dựng đồng thời cả “lá chắn pháp lý” và “thanh gươm thực thi”.
Nếu luật pháp là nền móng tạo dựng hành lang pháp lý hiện đại cho nền kinh tế tri thức thì chiến dịch cao điểm chính là bước bảo đảm các quy định đó đi vào thực tiễn một cách quyết liệt. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy quản lý truyền thống sang tư duy kiến tạo phát triển, trong đó SHTT không còn chỉ là công cụ bảo vệ pháp lý mà đã trở thành nguồn lực chiến lược phục vụ tăng trưởng quốc gia.
Đáng chú ý, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao vai trò trung tâm trong hoạt động giám định chuyên môn, tổng hợp báo cáo nhanh hằng ngày và trực tiếp phục vụ điều hành của Chính phủ. Cơ chế phản ứng nhanh này phản ánh việc SHTT hiện đã được đặt ở cấp độ ưu tiên điều hành quốc gia, tương tự các lĩnh vực trọng yếu khác như an ninh, tài chính hay công nghệ.
Song song với đó, Bộ Công an tập trung điều tra, triệt phá các đường dây và website vi phạm lớn; Bộ Quốc phòng siết chặt kiểm soát khu vực biên giới; các lực lượng hải quan, quản lý thị trường, văn hóa và tư pháp phối hợp liên ngành nhằm tạo nên mạng lưới thực thi toàn diện. Việc yêu cầu Chủ tịch UBND cấp tỉnh trực tiếp chỉ đạo các tổ công tác liên ngành càng cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ nhằm bảo đảm chiến dịch không chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Không chỉ hướng tới xử lý vi phạm, chiến dịch còn mang mục tiêu sâu rộng hơn là làm sạch thị trường số, củng cố niềm tin cho doanh nghiệp sáng tạo, nâng cao sức hấp dẫn đầu tư và xây dựng môi trường cạnh tranh minh bạch. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và thương mại điện tử, việc bảo vệ tài sản trí tuệ trở thành điều kiện tiên quyết.
Một quốc gia muốn phát triển bền vững trong nền kinh tế tri thức không thể để tình trạng vi phạm bản quyền kéo dài mà thiếu chế tài đủ mạnh. Bởi SHTT giờ đây không chỉ là quyền lợi của cá nhân sáng tạo hay doanh nghiệp, mà còn là nền tảng bảo vệ toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Việc đặt mục tiêu tăng số vụ xử lý tối thiểu 20% so với cùng kỳ năm trước, kết hợp cơ chế báo cáo nhanh hằng ngày, cho thấy Chính phủ đang xây dựng một hệ thống quản trị liên tục, có giám sát, có phản ứng nhanh và có trách nhiệm rõ ràng.
“Không vùng cấm, không ngoại lệ” vì thế không chỉ là khẩu hiệu hành động mà đang dần trở thành nguyên tắc thực thi pháp luật trong thời đại số. Khi quyền SHTT được bảo vệ nghiêm minh, Việt Nam mới có thể xây dựng được một nền kinh tế sáng tạo lành mạnh, một thị trường số minh bạch và một môi trường phát triển văn minh, bền vững trong thế kỷ 21.
(Còn tiếp)
